"A auga nos montes de Vigo" centrou a XII Xornada de Froitos do noso monte celebrada en Candeán
A XII Xornada de Froitos do noso monte, celebrada en Candeán, puxo o foco na relación entre a xestión forestal, os recursos hídricos e a participación das comunidades locais.
A auga constitúe un dos recursos naturais máis importantes que proporcionan os montes de Vigo. A súa dispoñibilidade e calidade dependen de procesos naturais nos que o solo, a vexetación, a xeoloxía e a conservación dos ecosistemas forestais desempeñan un papel fundamental.
Arredor desta realidade desenvolveuse o venres 6 de novembro, na Asociación Veciñal de Candeán, a XII Xornada de Froitos do noso monte, dedicada nesta edición a «A auga nos montes de Vigo: un recurso natural e comunitario».
O encontro reuniu perspectivas complementarias: o coñecemento científico sobre a auga subterránea, a experiencia das comunidades de augas na xestión do abastecemento e a visión das comunidades de montes sobre a conservación do territorio.
O monte, unha infraestrutura natural para a auga
A relación entre monte e auga vai moito máis alá da existencia de mananciais, fontes ou captacións.
Os ecosistemas forestais interveñen no ciclo hidrolóxico favorecendo, segundo as características do terreo e da cobertura vexetal, a infiltración, a protección dos solos fronte á erosión e a regulación dos fluxos de auga.
Por iso, a planificación e xestión forestal deben incorporar a protección dos recursos hídricos como un dos seus obxectivos, xunto coa conservación da biodiversidade, a prevención dos incendios e o uso social dos montes.
Esta perspectiva resulta especialmente relevante en Vigo, onde os montes veciñais rodean boa parte da cidade e constitúen un espazo fundamental para a conservación ambiental e o benestar da poboación.
As comunidades de augas e de montes: dúas expresións de xestión comunitaria
As comunidades de augas e as comunidades de montes comparten unha característica fundamental: a implicación directa da veciñanza na organización, mantemento e continuidade de recursos de interese colectivo.
Aínda que contan con réximes xurídicos, dereitos e responsabilidades diferentes, ambas as entidades desenvolven unha actividade estreitamente vinculada ao territorio.
Esta proximidade representa unha oportunidade para avanzar cara a fórmulas de colaboración que permitan integrar a protección das captacións e dos recursos hídricos na xestión dos montes veciñais.
Trátase de recoñecer que a conservación da auga non comeza nas instalacións de abastecemento, senón tamén nos terreos e ecosistemas onde se orixina e circula.
Do recoñecemento do valor da auga á colaboración organizada
A Mancomunidade de Montes de Vigo vén traballando na identificación, avaliación e posta en valor dos servizos ecosistémicos que proporcionan os montes periurbanos, entre eles os relacionados co abastecemento e a regulación hídrica.
Este traballo abre novas posibilidades para establecer mecanismos de cooperación entre as comunidades de montes, as comunidades de augas, as administracións públicas e outras entidades beneficiarias destes servizos.
O obxectivo non é converter a auga nunha mercadoría, senón recoñecer que a súa conservación require traballos, investimentos e responsabilidades que deben ser compartidos entre os diferentes axentes implicados.
Neste contexto, os pagamentos por servizos ecosistémicos poden constituír unha das ferramentas para apoiar economicamente actuacións de conservación e mellora dos espazos forestais que contribúen á protección dos recursos hídricos.
Unha oportunidade para desenvolver unha axenda compartida
A partir da temática abordada nesta XII Xornada, a Mancomunidade de Montes de Vigo considera de interese avanzar en varias liñas de traballo:
- Mellorar o coñecemento dos recursos hídricos dos montes de Vigo, identificando captacións, áreas de alimentación hídrica e espazos forestais relevantes para a súa protección.
- Establecer unha relación estable entre comunidades de montes e comunidades de augas, favorecendo o intercambio de información, a identificación de necesidades e a planificación de actuacións compartidas.
- Incorporar a protección da auga á planificación forestal, especialmente nas actuacións de conservación do solo, xestión da vexetación, prevención de incendios e restauración dos ecosistemas.
- Explorar acordos de colaboración e financiamento, que permitan apoiar actuacións concretas de mellora dos servizos ecosistémicos hídricos, con resultados avaliables.
- Promover a implicación das administracións públicas, para que a protección dos recursos hídricos dos montes periurbanos forme parte dunha política territorial coordinada e sostida no tempo.
A auga como punto de encontro entre comunidades
A principal oportunidade que ofrece esta reflexión é avanzar desde unha visión fragmentada dos recursos naturais cara a unha xestión máis integrada do territorio.
Os montes e a auga forman parte dun mesmo sistema ambiental, aínda que a súa xestión corresponda a entidades diferentes.
A colaboración entre comunidades de montes e comunidades de augas pode converterse nun exemplo de gobernanza comunitaria, capaz de combinar coñecemento científico, experiencia veciñal e responsabilidade compartida.
Coidar os montes é tamén coidar a auga. E garantir o futuro da auga require recoñecer e apoiar a quen contribúe á conservación dos territorios que a fan posible.
